Retinol (dẫn xuất vitamin A)

Chỉ có axit retinoic mới gắn được vào thụ thể trong nhân tế bào và tạo ra tác dụng. Mọi dạng khác đều phải chuyển hoá về axit retinoic trước.

Chuỗi đó là: retinyl palmitate → retinol → retinaldehyde → axit retinoic. Mỗi bước chuyển đổi đều hao hụt, nên càng ở xa đích thì càng yếu. Đây là lý do tretinoin (chính là axit retinoic, thuốc kê đơn) mạnh hơn retinol nhiều lần, còn retinyl palmitate thì yếu nhất nhóm.

Hệ quả thực tế: đừng so nồng độ giữa các dạng khác nhau. Retinol 0,5% không tương đương retinaldehyde 0,05% hay tretinoin 0,025% — chúng là những thang đo khác nhau hoàn toàn.

Trong 2–6 tuần đầu, da thường đỏ, khô, bong nhẹ và châm chích. Đây là phản ứng dự kiến do tốc độ chu chuyển tế bào sừng tăng đột ngột, không phải dị ứng.

Cách đi qua giai đoạn này: bắt đầu 2 lần/tuần rồi tăng dần; thoa lên da khô hoàn toàn (da ẩm làm tăng thấm và tăng kích ứng); dùng lượng bằng hạt đậu cho cả mặt; và có thể thoa kem dưỡng trước rồi mới thoa retinol.

Nếu da đỏ rát dữ dội, sưng hoặc ngứa nhiều thì đó không còn là retinization mà là kích ứng thật hoặc viêm da tiếp xúc — nên ngưng và đi khám.

Retinoid đường uống liều cao gây quái thai rõ rệt — điều này đã được xác lập chắc chắn. Với retinoid bôi ngoài da, lượng hấp thu vào máu rất nhỏ và bằng chứng gây hại ở người còn hạn chế.

Tuy vậy, khuyến cáo da liễu vẫn là tránh mọi dẫn xuất vitamin A trong thai kỳ và khi cho con bú. Lý do đơn giản: lợi ích thẩm mỹ không đáng để đánh đổi lấy một rủi ro dù nhỏ. Trong giai đoạn này có thể thay bằng niacinamide, azelaic acid hoặc bakuchiol.

Không nên dùng cùng buổi với AHA/BHA nồng độ cao hoặc benzoyl peroxide — vừa tăng kích ứng, vừa có thể làm giảm hoạt tính. Nếu muốn dùng cả hai thì tách ra các buổi khác nhau.

Ngược lại, niacinamide và ceramide phối rất hợp với retinol vì chúng bù đắp đúng thứ retinol làm suy yếu tạm thời: hàng rào bảo vệ da.

Bắt buộc chống nắng khi dùng retinoid — không phải vì retinol làm da bắt nắng theo cơ chế quang độc, mà vì lớp sừng mỏng đi và da nhạy hơn với tổn thương do tia UV.